Sakıp Sabancı'nın vefatı çok sembolik bir zamanda gerçekleşti. Kendisinin ardından çok şey söylenebilir ve bu söylenecekler şu anda klasik bir matem havasına bürünen medyanın çizdiği tablodan çok farklı renkler taşıyacaktır. Fakat "ölünün arkasından konuşulmaz" prensibine saygımızdan ve kendisinin aslında tam olarak hakim olamadığı bir sermaye grubunun sadece "sempatik sözcüsü" konumunda olduğunu bildiğimizden kendisine Allah'tan rahmet diliyoruz.

Yazımızın başında belirttiğimiz üzere Sabancı'nın vefatı Sabancı'nın hayatından çok; Türkiye'deki sermayeleşme/baronlaşma sürecinin geldiği aşama açısından sembolik bir önem taşıyor.

24 Şubat 2003 tarihinde yayınladığımız Jeo-Kritik bülteninde yayınladığımız "Sakıp Ağa Adana'dan çıkıyor mu?" başlıklı analizimiz ve 27 Ocak 2003 tarihinde yayınladığımız Jeo-Kritik'te yayınladığımız "Koç-Sabancı vs Fransa-Almanya" başlıklı analizlerimizde; Koç ve Sabancı gruplarının artık varlıklarının devamını Anadolu dışında gördüklerini ciro hedefleri ile ortaya koyduktan sonra bu iki grubun üzerlerine gelen dalga nedeni ile birleşmelerinin gündeme geleceğini savunmuştuk. Türkiye sanayinin iki ana amiral gemisini; küresel sermayenin bayii konumuna getiren ve Anadolu'dan çekilmelerini sağlayacak olan bu süreç; bu gün daha da derinleşerek sürmektedir. Şöyle ki;

SESAR olarak yaptığımız analizler; yeni küresel gündemin değirmentaşları arasına sadece devletin değil, sermayenin de alındığını ve aynen devletler gibi küresel baronların sadece devletleri değil, sermaye gruplarını da ayrıştırmayı hedeflediklerini göstermektedir.

Bu yeni süreçte; Anadolu'nun merkezinde yeraldığı coğrafyada ön plana çıkarılacaklar; Koç/Sabancı gibi "devletvari" sermaye yapıları değil; hareketli sermaye platformları inşa edebilecek esnekliğe sahip "federal" sermaye simsarlığı yapıları olacaktır. Bu "federal sermaye" simsarları; Bechtel, Carlyle gibi küresel baronların tekelindeki dev sermaye yapılarının altındaki değişken "federal sermaye" taşeronlarını organize edip, gerektiğinde de dağıtma işlevini göreceklerdir.

İsterseniz bu tezi somutlaştıracak bir kaç ayrıntıyı önümüze koyalım :

• Sabancı'nın ölümünden yaklaşık bir buçuk ay önce; Ali Sabancı, Sabancı CEO'su ile anlaşamadığı için Sabancı Telekom'daki görevinden istifa etti. Günümüzün "business" dinamikleri açısından, hanedandan bir ismin kendi ismini taşıyan bir şirketten istifa noktasına gelmesi ne kadar "profesyonel" gözükse de; Sabancı'nın Sabancılardan, Koç'un da Koçlardan ibaret olmadığını bilenler açısından bu olay hayli sembolik bir anlam taşıyordu.
  
  
• Beklendiği üzere medyamızda yeralmadı ama; Koç Grubu'ndan bir şirket (Koç Sistem) Bayındırlık Bakanlığı'nın bir ihalesinde yapılan usulsüzlük nedeni ile Kamu İhale Kurumu'nun kara listesine alındı ve bir yıl süre ile ihalelerden men edildi
  
  
• Fettullah Gülen'in Zaman gazetesinde yeralan ve "değerli" dünya vizyonunu Türk kamuoyu ile paylaşması ile Zaman gazetesine reklam verenlerin profilindeki dikkat çekici değişiklik aynı zamanlarda gündeme geldi. SESAR olarak yaptığımız reklam analizleri; Fettullah Hoca'nın sermaye tabanı ile daha önce yanyana gözükmeyen sermaye tabanı arasında ciddi bir yakınlaşma meydana geldiğini gösterdi. Zamanında Fettullah Hoca'nın sermaye tabanını, asker nezdinde öcü gösteren "istihbarat" raporları ile 28 Şubat'ı dış odaklar adına kurgulayan koçbaşları, birden "Sufi sermaye"'nin kıymetini anlamışa benziyorlardı.
  
  
• Geçen haftalarda medyaya da yansıyan bir görüşme; Kurtlar Vadisi'ni seyrede seyrede konseylerin işleyişine alışık hale gelen uyuşturulmuş Türk toplumunda bir dernek toplantısı etkisi yaptı. Neticede; Cüneyt Zapsu'nun evinde İstanbul "dükalığının" belli başlı isimleri, Başbakan'ın da katılımı ile İstanbul Belediye Başkanı ile basına kapalı bir toplantı yaptılar. Toplantı; daha önce ABD büyükelçilerinden, yabancı istihbarat servislerine kadar bir çok odakla böyle "gizli" toplantılar yapmış olan İstanbul baronları için bir ilk değildi ama; işin özünde "fındık tacirliğinden", "sermaye simsarlığına" yükselmiş bir isim olan Cüneyt Zapsu'nun profilini bu kadar yükselten bir toplantı dikkatle not edilmeliydi.
  
  
• Bütün bu olaylar gerçekleşirken; medyanın satır aralarına bir başka haber düştü. Kemal Derviş; Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı'nın Washington'da John Hopkins Üniversitesi ile birlikte düzenleyeceği bir konferansta ana konuşmacılardan biri olarak yeralacaktı. Kemal Derviş'in Washington'da olmasından çok; Kemal Derviş'in ana konuşmacı olarak davet edildiği toplantının düzenleyicisinin Fettullah Gülen'e yakınlığı ile bilinen Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı'nın olması dikkat çekiciydi. 28 Şubat sürecinde Fettullah Gülen'i hedefe koyan çevreler ile bunların Türkiye'deki taşeronları; şimdi adamlarını Fettullah Gülen'le aynı platforma koyacak konuma gelmişlerdi.
  
  
• Bütün bunlar olurken; arka planda Arı Grubu'nun (ki bu grup CIA tarafından fonlanan National Endowment for Democracy vakfının bir alt kuruluşu olan International Republican Institute'ın Türkiye'deki ayağıdır) lideri Murat Köprülü ile Cüneyt Zapsu ve Kemal Derviş arasındaki "arkadaşlık" bağlarının hangi vesilerle güçlendiğini de biz size ayrıca bir bilgi olarak sunalım.
  
  
  
  
• Ve tabi bunlara bir de; Tayyip Erdoğan'ın Berlusconi'ye olan vefasının gittikçe somutlaşmasını ekleyebiliriz. Son olarak Basın Kanunu'nda yapılan; yabancıların da medya sahibi olmasına imkan tanıyan ve dolayısı ile Berlusconi'nin MediaSet grubunun Türkiye'de medya sahibi olmasına imkan tanıyan değişiklik; bugüne kadar klasik "politikacı" - "dış odak" işbirliğinin ötesinde; Türkiye'deki sermaye çarkına sokulan ciddi bir çomağın da işareti idi. Hele, Garantiye yeniden yoğunlaşan İtalyan ilgisi ile birleştirildiğinde.
  
  Bu tür anektodal verileri, arka planda bir çok ayrıntısına sahip olduğumuz bir "ilişki" haritası ile birleştirdiğimizde karşımıza çok net bir tablo çıkıyor.
  
  A) Türkiye'de Koç-Sabancı gibi "devletvari" sermaye bundan sonra artık varolma mücadelesi çerçevesinde varlığını sürdürebilir.
  
  B) Ayrıştırılmaya çalışılan Anadolu coğrafyasında nasıl idari/toplumsal yapılar "federatif" normlara göre yeniden şekillendirilmeye çalışılıyorsa; sermaye tabanı da benzer "federatif" prensiplere göre şekillendirilmek istenmektedir. Bu ise; yıllardır biriktirdikleri "artı değer" ile bir "deve" dönüşen ve dolayısı ile "kontrol edilme" konusunda riskler taşıyan "yerel sermaye odaklarını" etkisizleştirerek; onların yerine şartlara göre yer değiştirebilecek, "federatif konsorsiyumlar" olarak sürekli şekillendirmeye müsait orta ölçekli gruplar yaratmaktan geçmektedir. Bu çerçevede; birileri için, birden fazla "Albayrak" grubu, bir tane Koç'tan daha makbuldur.
  
  C) Bu tür "federatif" sermaye yapıları; bu tür yapıların sürekli simsarlığını yapan, bu yapıları hem kuracak, hem de bozacak "hareket" kabiliyetine sahip "sermaye simsarlarına" ihtiyacı hasıl kılmaktadır. Hedef coğrafyadaki "sermaye dinamikleri" bu "sermaye simsarları" üzerinden şekillendirilerek, yönlendirilecek ve böylece bazılarının kontrolsüz bir güce kavuşması engellenecektir.
  
  D) SESAR; önümüzdeki dönemde küresel odakların bu tür simsarları şimdiden yaratmaya başladığını ve bunların; sermaye sahiplerinin kendilerinden daha işlevsel bir rol üstleneceğini analiz etmektedir. Bu sermaye simsarları; kendileri görünürde ciddi bir sermaye odaklanmasına sahip olmasalarda; küresel baronların sadık uzantıları olarak yerel sermayeyi organize eden "aracılar" olarak görev göreceklerdir.
  
  
  Önümüzdeki dönemde Türkiye üç ana sermaye simsarına dikkat etmelidir. Bunlar :
  
  A) "Sufi İslam" sermayesini temsilen Fettullah Gülen
  B) "Liberal sermayeyi" temsilen Kemal Derviş
  C) "Etnik sermayeyi" temsilen Cüneyt Zapsu
  
  'dur.
  
  Bu isimleri çoğaltmak ve hatta bir perde arkalarına geçip; bu işi daha derinlerde yapıp Arı Grubu başkanı Kemal Köprülü, Motorola avukatı New York Valisi'nin ortağı Mel Dogan gibi isimlere ve hatta daha da derinlere gidip eski CIA Başkanı Woolsey, eski ABD Dışişleri Bakanı James Baker gibi isimlere ışık tutabiliriz.
  
  Fakat ne kadar derine inerseniz inin bütün bu ilişkiler ağının dinamiği yukarıda ortaya koyduğumuz dinamiklerdir :
  
  Türkiye'nin sermaye tabanını; aynen idari ve toplumsal yapısı gibi parçalara ayırıp; kontrol altında tuttukları sermaye simsarları aracılığı ile dinamik olarak kurup, bozabilecekleri sermaye koalisyonlarına uygun "federatif" bir yapıya bürümek.
  
  Bu tür analizleri yaptıktan sonra; geriye yaslanıp rahat bir nefes almak pek mümkün gözükmüyor.
  
  Ve arka planda küresel dinamikler bu yönde çalışırken derinlerden fısıldanan bir cümle; Türkiye'de Sakıp Sabancı'nın ölümünün hayli "normal" bir ölüm olduğunu düşündürtüyor :
  
  "Çapı ve ihtişamı ne olursa olsun; Türkiye aleyhine çalışan her sermayenin çapı eninde sonunda 7.65 m.m.'dir".
  
  Bu anonim ama ürpertici cümle; Türkiye'yi değneksiz dolaşabilecekleri bir köy zanneden "baronlar" ve "simsarları" açısından
  bütün makro analizlerin ötesinde çok temel bir gerçeği ifade ediyor.
  
  

28 Mart seçimleri sonrasında CHP kadar hayalkırıklığı yaşayan bir kesim de araştırma şirketleri idi. Gerçekleştirdikleri kamuoyu yoklamalarındaki sonuçlar ile ortaya çıkan tablo arasında ciddi uçurumlar göze çarpıyordu. Bu uçurumun bir kısmı "ahlak" faktöründen kaynaklansa da; SESAR olarak seçim sonrası yaptığımız analizler bize Türkiye'de seçmenin her türlü siyasi modellemeyi zorlayan davranış biçiminin ana sebep olduğunu gösterdi.

Seçim sonuçları kadar çarpıcı olan bir diğer nokta ise; medyanın seçim sonuçlarını yorumlama da ki ilginç tekdüze tavrıydı. İstisnaların kaideyi bozmadığı gerçeğinden yola çıkarak söyleyebiliriz ki neredeyse bütün medya

* DEHAP'ın ve Güç Birliği'nin performansına bakarak Siyasal Kürtçülük tabanının eridiği

* CHP'nin büyük bir hezimete uğradığı

* Türkiye'nin iki partili bir sisteme doğru gittiği (hakkını vermek lazım, bu anlamsız görüşü fütursuzca savunanların sayısı daha azdı)

* AKP'nin istikrarın yeni adresi olduğu

* Seçmenin MHP ve DYP'yi baraj üstüne iterek (ki sonra DYP'nin baraj altında kaldığı ortaya çıktı), AKP'yi frenlemek istediği ve dolayısı ile "sağduyu"lu davrandığı

O kadar çok yazı/çizi arasında; diğerlerinden farklı olma içgüdüsü bazı yazarlarımızı hayli özgün noktalara taşıdı ama SESAR olarak genel kaygının, seçimin sonuçlarını kendi içinde değerlendirmekten çok; hizmet edilen misyona yarayacak şekilde yorumlama olduğunu gördük.

Kimi; medya ile AKP arasındaki ilişkileri araştırma yönünde hamleler yapan Baykal'ın ipini çekme konusunda fazla gayretkeş, kimi AKP'nin sağladığı "rahat çalışma ortamının" diyetini ödeme konusunda kraldan çok kralcı, kimi de dış kaynaklı iki parti tezine hizmet etme konusunda diğer kalemşörlerden ayrışıp bazılarına değerini kanıtlama çabasındaydı. Motivasyonları ne olursa olsun; 28 Mart seçimlerinin sonuçlarını tahmin etme gayretleri kadar, sonuçlarının yorumlama tarzı da tam bir fiyaskoydu.

Dezenformatif seçim yorumlarına ışık tutmak açısından; özellikle Türkiye'de siyasal Kürtçülük tabanının eridiği yolunda sıkça dile getirilen tezin tamamen bir dezenformasyon olduğunu analiz eden yandaki yazıya göz atmanızı tavsiye ederiz.

Fakat bizim bu ana analizdeki amacımız; SESAR olarak seçim sonrasında şapkamızı önümüze koyup düşünerek ortaya çıkardığımız ve geliştirdiğimiz Çoklu Seçmen Tercihleri Siyasi Odak Eşleşmesi Modeli (ÇOSETSOEM) doğrultusunda; Türkiye'de seçim sonuçlarının analiz metodolojisini, analiz edenlerin maddi/manevi misyonlarından bağımsız hale getirip daha sistematik bir yapının kapısını açmaktadır.

ÇOKLU SEÇMEN TERCİHLERİ SİYASİ ODAK EŞLEŞMESİ MODELİ NEDİR?

Her seçim sonrası; seçim sonuçları ne olursa olsun tekrarlanan ve nedense hiç sorgulanmayan bir klişedir : Seçmenin Sağduyusu.

Ortalama eğitim süresi 3.5 yıl olan bir seçmen kitlesinin; ülkenin makro çıkarları doğrultusunda her seferinde "sağduyulu" seçim yapması istatistiki olarak pek mümkün değilse de; neticede seçmeni müşteri, siyasetçiyi "üretici" olarak gören anlayış çerçevesinde kimse "müşteriyi" kırmak/gücendirmek istemez ve ruhunu okşar. Ve tabi; "demokrasi düşmanı" gibi nahoş sıfatlar yakıştırılmadan sorulması imkansız olan bir soru da sorulmalıdıır : "Seçmenin her seçtiği doğru mudur?"

Oysa ki; dünya "sağduyulu" seçmenlerin seçdiği "sağduyusuz" iktidar yapıları ile doludur.

Burada kilit nokta; hedef seçmen kitlesini doğru kriterler çerçevesinde alt odaklarına ayrıştırma ve daha sonra bu alt odaklarının davranış motivasyonlarını analiz etmektir.

SESAR olarak yaptığımız çalışmalar ve 28 Mart seçimleri sonrasında daha da derinleştirdiğimiz analizler doğrultusunda geliştirdiğimiz Çoklu Seçmen Tercihleri Siyasi Odak Eşleşmesi Modeli, seçmenin oy atana kadar olan süreçte üç temel motivasyon düzleminde hareket ettiği tezinden yola çıkıyor.

Bunlar :

a) İdeolojik Motivasyon
b) Sosyal Motivasyon
c) Menfaat Motivasyonu

Bu üç temel düzlemin bileşkesi ve farklı ağırlıkları neticesinde; bazılarının "seçmenin sağduyusu" dedikleri "nihai karar" ortaya çıkıyor. Bu motivasyon düzlemlerini açmamız gerekirse :

a) İdeolojik Motivasyon : Seçmenin; kendisini özdeşleştirdiği veya yakın durduğu düşünsel çizgi. Günüzümün iyice karmaşıklaşan "kavramlar/düşünceler" ortamında bu düzlemi; "milliyetçi", "muhafazakar" , "sosyal demokrat", v.s. gibi kalıpsal temeller üzerinde değerlendirmek hatalı sonuç vermektedir. Onun yerine SESAR olarak geliştirdiğimiz model; klasik kalıplar yerine seçmenin ideolojik motivasyonunu gündemdeki ana konu başlıkları üzerinden değerlendirmektedir. Bu yöntem; zamanında "solcu" bir kavram olan yerli üretim insiyatiflerinin, günümüz konjonktüründe aynı zamanda "milli" bir tona bürünmesinden kaynaklanan terminolojik hataları bertaraf etmektedir.

b) Sosyal Motivasyon : Seçmenin ideolojik motivasyonundan bağımsız olarak, içinde bulunduğu sosyal konumu çok parametreli olarak tanımlayan düzlem. Bu düzlem; kişinin oy tercihini düşünsel duruşu kadar içinde bulunduğu sosyal ortamın da belirlediği varsayımından yola çıkarak oluşturulmuş bir düzlemdir. İstanbul varoşlarından yaşayan Kürt kökenli bir işçinin kendini nasıl tanımladığı; göçettiği köyündeki tarımla uğraşan Kürt
kökenli seçmene göre farklılaşma gösterecektir ve bunun nedeni seçmenin içinde yaşadığı sosyal ortamdır.

c) Menfaat Motivasyon : Seçmenin ideolojik ve sosyal motivasyonlarından bağımsız olarak; yaşam mücadelesinde varolmak için şart olan menfaat kulvarlarından (aş/iş, eğitim, sağlık, güvenlik, v.s.) hangisine daha fazla ağırlık verdiğine göre şekillenen bir düzlemdir. Kendisini laik olarak tanımlasa da; iktidarda olan muhafazakar tabanlı bir partinin yarattığı ekonomik istikrar ortamının kendisinin iş şartlarını iyileştirdiğini gören solcu bir işçinin nihai kararını etkileyen işte bu menfaat düzlemidir.


SESAR olarak yaptığımız araştırmalar ve modelleme çalışmaları; seçmenin nihai oy kararını bu üç ana düzlem üzerindeki parametrelerin şekillendirdiğini göstermektedir.

Seçmenin bu üç düzleminin karşısında; siyasi odakların benzer üç tabanı bulunmaktadır. Bunlar da;

a) İdeolojik Taban (Parti ve kadrolarının söylemleri ile ortaya koydukları düşünsel bütünün haritası)

b) Sosyal Taban (Partiye oy verenlerle birlikte; partinin en fazla hitap ettiği kesimlerin sosyal konumlarının haritası)

c) Menfaat Tabanı (Parti ve kadrolarının vaadettikleri ve gerçekleştirdikleri icraatlar ile en çok hangi menfaat
kulvarlarını tatmin ettiklerini gösteren harita)

Seçmenin motivasyon haritası ile siyasi odağın tabanlarının ne kadar uyuşup uyuşmadığı; hedefteki seçmen kitlesinin nihai kararını sözkonusu siyasi odak lehine yapıp yapmayacağının da en sağlam göstergesini oluşturmaktadır.

Yukarıda sözedilen "düzlemler" sözel olarak tarif edilen değil; yoğun kamuoyu araştırmaları ile rakamlara dökülebilen nicel özellikleri taşıyan şekilde inşa edilmektedir.

SESAR olarak yaptığımız modellemeler ve analizler göstermiştir ki; medyada yeralan bütün yorumların aksine;
Türkiye'de siyasi bir taban kaymasından çok, seçmenlerin motivasyon kayması sözkonusudur.

"SİYASİ TABAN DEĞİL MOTİVASYON KAYMASI" NE DEMEKTİR?

Yukarıda ortaya atttığımız bu kavramın özü şudur : Seçmen artık aklı ve kalbi ile değil , midesi ile oy kullanmaktadır.

"Siyasi uzmanlar" istedikleri kadar "Türkiye'de sol taban eriyor", "siyasi Kürt politikaları prim yapmıyor" gibi kendi misyonları çerçevesinde yorum yapsınlar; Türkiye'deki seçmen her geçen gün daha fazla kendi ideolojik ve sosyal duruşuna göre değil, "menfaat motivasyonuna" göre oy kullanmaktadır.

Bu faktör; yıllardır siyasi ve ekonomik krizlerle çalkalanan ve artık "istikrar olsun da nasıl olursa olsun"
noktasına getirilen bir toplum için fazlası ile belirleyici hale gelmiştir.

Dolayısı ile;

"BÜTÜNSEL SEÇMEN ANALİZİ" NEDİR?

Ana modelin bir alt modülü olan "Bütünsel Seçmen Analizi", seçmeni sadece kendini hangi motivasyon tabanları ile özdeşleştirdiğini değil, aynı zamanda diğerlerine göre nasıl konuşlandırdığını ölçen bir metodoloji önermektedir.

Bu modülde; seçmenin kendini tanımladığı platform ayrıntıları ile tespit edildikten seçmenin

a) Antipatik

b) Sempatik

durduğu "dış odaklar ile

a) Fırsat

b) Tehdit

olarak gördüğü pencereler analiz havuzuna dahil edilmektedir.

Bu şekilde; her seçmen nihayetinde atacak bir oyu olsa da; her seçmenin sanki kullanacak 10 oyu varmış da, bunları birinci, ikinci ve üçüncü öncelikleri doğrultusunda dağıtıyormuş gibi oy kullandığını varsayan "ağırlıklı tercih dinamiği" ortaya çıkmaktadır.



Yukarıda belli başlıkları ile ortaya koyduğumuz Çoklu Seçmen Tercihleri Siyasi Odak Eşleşmesi Modeli, geriye doğru yaptığımız çalışmalarda da, siyasi davranışı gittikçe daha belirsiz hale gelen Türk seçmeninin tercih dinamiklerini ortaya koymak açısından diğer modellere göre çok daha sağlıklı bir yapı ortaya koymaktadır.

Analizin başında önümüze koyduğumuz şapkayı tekrar başımıza koyduğumuzda SESAR olarak gördüğümüz şudur ki;

Seçmene hangi partiye oy atacağını sormaktan daha önemli olan; müşteri konumunda olan seçmen kitlesinin motivasyon haritalarıile ile üretici konumundaki siyasi odağın taban haritalarının bütün ayrıntıları ile ortaya konulup, eşleşme ve ayrışma noktalarını tespit etmektir. Bu yöntem sadece hedefteki bir seçmen kitlesinin (ister ulusal boyutta, ister mahalle düzeyinde) nihai kararını zaman ve mekan bağımsız tahmin etme doğruluğunu arttırmakla kalmayıp; aynı zamanda hedef seçmen kitlesine en uygun duruşu sergilemeye çalışan siyasi odaklar için de en değerli tavsiyeleri bünyesinde barındırmaktadır.

Atılan bir oy; arka plandaki dinamikler klişe söylemlerin ötesinde analiz edilmediği sürece sadece bir oydur; Çoklu Seçmen Tercihleri Siyasi Odak Eşleşmesi Modeli ile ele alındığı zaman ise; içinden çıktığı toplumsal dinamiğin "sağ duyusudur".